شمارش سلولی (cell counting) یکی از پرکاربردترین تکنیک ها در آزمایشگاه های تشخیص پزشکی و تحقیقاتی است که در تشخیص بیماری هایی مانند عفونت، سزطان خون و نقص سیستم ایمنی نقش مهم و بسزایی دارد. روش‌های مختلفی برای شمارش سلول‌ها وجود دارد که هرکدام دقت و کاربرد خاص خود را دارند. از جمله این روش‌ها می‌توان به میکروسکوپ‌های سنتی و دستگاه‌های فلوسیتومتری اشاره کرد. در این مقاله، به‌صورت ساده اما علمی، نحوه شمارش سلول‌ها با استفاده از لام نئوبار را بررسی خواهیم کرد.

انواع شمارش سلولی

در این قسمت به معرفی مدل های مختلف شمارش سلول ها به مختصر میپردازیم.

شمارش سلول ها را بسته به هدف آزمایش به دو دسته اصلی تقسیم میکنیم:

1. شمارش کل سلول ها (Total cell count)
2. شمارش افتراقی (Differential cell count)

هدف از شماره ی یک تعیین تراکم کلی سلول ها در یک نمونه است مانند شمارش گلبول های قرمز و سفید در آزمایش CBC.

و شماره دو برای تفکیک انواع سلول ها در یک نمونه مانند تشخیص درصد نوتروفیل ها، لنفوسیت ها و یا سایر گلبول های سفید استفاده میشود.

روش های متداول شمارش سلولی

1. روش های دستی (Hemocytometer)
2. روش های خودکار
3. روش های نوین

در روش های دستی نمونه رقیق شده در محفظه ای با خطوط شبکه ای یا همان لام نئوبار قرار میگیرد و آزمایشگر با استفاده از میکروسکوپ به شمردن سلول ها میپردازد. در زوش های خودکار از دستگاه هایی مانند coulter counter استفاده میشود که اصل کار آن عبور سلول ها از یک روزنه و اندازه گیری تغییرات مقاومت الکتریکی است. پیشرفته ترین این دسته استفاده از ترکیب لیزر و فلورسانس است که شمارش و تفکیک سلول ها بر اساس اندازه، شکل و مارکر های سطحی انجام میشود. و در آخر در روش های نوین از شمارش دیجیتال با نرم افزار استفاده میشود که پردازش تصاویر میکروسکوپی توسط الگوریتم های هوش مصنوعی انجام میشود.

روش هموسیتومتری: استاندارد طلایی شمارش دستی سلول ها

هموسیتومتری یکی از قدیمی ترین و معتبرترین روشهاست که همچنان در بسیاری از آزمایشگاه ها استفاده میشود. این روش بر پایه شمارش سلول ها زیر میکروسکوپ در یک محفظه خاص به نام هموسیتومتر است.

وسایل مورد نیاز برای هموسیتومتری

• لام هموسیتومتر (معروف به لام نئوبار)
• لامل مخصوص (با ضخامت 0.1 میلی متر)
• پیپت
• محلول رقیق کننده مناسب (PBS یا تریپان بلو)
• میکروسکوپ نوری

مراحل انجام کار

مرحله اول: آماده سازی نمونه

در این مرحله نمونه مورد نظر را باید با غلظت مناسب رقیق کنیم که میزان رقت به تراکم سلول ها نیز وابسته است. برای رقیق کردن سلول های خونی معمولا از محلول تورک (استیک اسید 3%) و برای کشت سلولی معمولا از تریپان بلو استفاده میشود. زیرا تریپان بلو به تشخیص سلول های مرده و زنده کمک میکند.

مرحله دوم: لود کردن نمونه

لامل را روی سطح لام قرار داده سپس 20 میکرولیتر از نمونه رقیق شده را به آرامی در لبه لامل لود میکنیم. نمونه به علت خاصیت مویینگی وارد محفظه میشود.

مرحله سوم: شمارش کردن

پس از قرار دادن لام زیر میکروسکوپ محفظه مورد نظر را پیدا میکنیم؛ شبکه شمارش لام شامل 9 مربع بزرگ است که معمولا 4 مربع گوشه شمارش میشوند.

مرحله چهارم: محاسبات

میانگین تعداد سلول ها در مربع ها را محاسبه میکنیم. سپس طبق فرمول زیر عمل میکنیم:

تعداد سلول در میلی‌لیتر = (میانگین تعداد سلول‌ها در مربع) × (ضریب رقیق‌سازی) × ۱۰⁴

مزایا و معایب هموسیتومتری

✅هزینه بسیار پایین تجهیزات  

✅امکان مشاهده مستقیم مورفولوژی سلول‌ها  

✅مناسب برای شمارش کردن انواع سلول‌ها (خون، کشت سلولی، باکتری)  

✅استاندارد طلایی برای کالیبراسیون دستگاه‌های خودکار  

 ❌زمان‌بر بودن فرآیند (۱۵-۳۰ دقیقه برای هر نمونه)  

 ❌خطای انسانی در شمارش  

 ❌نیاز به مهارت اپراتور  

❌محدودیت در شمارش نمونه‌های با تراکم بسیار بالا یا پایین

دوره شمارش سلول در رشدآزما

اگر پس از مطالعه این مطلب علاقمند به یادگیری شمارش سلول به روش معتبر هموسیتومتری شدید میتوانید جهت اطلاع از دوره های آموزشی مجموعه رشدآزما با کارشناسان ما ارتباط برقرار کنید.